 |
| Dardanos (Hasan Mevsuf) Bataryası Yıl 2013 Hüseyin Aşkı Arşivi |
Boğazı’nın Anadolu yakasında, masmavi sulara hakim bir tepede, tarihin en çetin savunma savaşlarından birine tanıklık etmiş sessiz bir kale yükselir. Bugün pek çok kişinin "Dardanos" olarak bildiği, ancak şehitlerinin kanıyla adı Hasan Mevsuf olarak mühürlenen bu batarya, 18 Mart Deniz Zaferi’nin en kilit noktalarından biridir.
II. Abdülhamid'den 18 Mart'a: Bir İstihkâmın Doğuşu
Bataryanın temelleri 1892 yılında, II. Abdülhamid döneminde Mareşal Asaf Paşa tarafından atılmıştır. Ancak onu efsaneleştiren süreç, Birinci Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle başlar. 19 Ağustos 1914’te savunma hattını güçlendirmek amacıyla, Osmanlı donanmasının emektar gemilerinden sökülen toplar buraya nakledilmiştir:
- Asar-ı Tevfik gemisinden sökülen 3 adet 150 mm’lik seri atışlı İngiliz Vickers topu,
- Muin-i Zafer gemisinden sökülen 2 adet 155 mm’lik Alman Krupp topu.
Böylece 5 topluk bir güce ulaşan bataryanın hayati bir görevi vardı: Boğaz’ın kalbi sayılan mayın hatlarını korumak ve düşman gemilerinin mayın tarama gemilerine yol açmasını engellemek.
Ateş Altında Bir Gün: 4.000 Mermi
18 Mart 1915 günü, İtilaf devletleri donanması Boğaz’ı zorlarken en ağır ateşi Dardanos Bataryası üzerine boşalttı. Bazı kaynaklara göre o gün bu dar alana tam 4.000 civarında mermi düşmüştü. Hedef, bataryayı susturup mayın hatlarını savunmasız bırakmaktı.
Dardanos Bataryası o gün kısıtlı imkânlarla 115 atış yaparak karşılık verdi. Ancak İngiliz gemilerinin yoğun bombardımanı sonucunda batarya komutanı Üsteğmen Hasan, Teğmen Mevsuf, Yedek Subay adayı Halim ve üç yiğit er şehadet mertebesine erişti.
İsimlerin Ölümsüzleşmesi
Müstahkem Mevki Komutanı Cevat Paşa, savaşın ardından bu kahramanlığı bizzat takdir etti. Onun teklifi ve Başkomutanlığın onayı ile Dardanos Bataryası’nın adı, iki kahraman subayın hatırasına "Hasan Mevsuf Bataryası" olarak değiştirildi. Bu, Türk askerinin vefa borcunun ve kahramanlığa duyulan saygının en somut nişanelerinden biri oldu.
Bugün: Tarihle Randevu
Çanakkale-Dardanos karayolunun 9. kilometresinde, Çınarlı Köyü sınırlarında yer alan batarya, bugün modern bir Boğaz trafik kontrol kulesiyle aynı parseli paylaşmaktadır. 2016-2019 yılları arasında gerçekleştirilen kapsamlı restorasyon ve çevre düzenlemesi ile batarya ve şehitlik alanı bugünkü düzenli görünümüne kavuşmuştur.
Her ne kadar zaman içinde orijinal yapı kalıntıları azalmış olsa da, 1905 yapımı 17.5 cm’lik ve 1899 yapımı 15.5 cm’lik toplam 5 devasa top, orijinal sehpaları üzerinde hala boğazı selamlamaya devam etmektedir.
Ziyaretçi Notu
Hasan Mevsuf Bataryası, sadece bir askeri bölge değil; Çanakkale Savaşları şehitleri anısına ilk törenlerin yapıldığı kutsal bir mekândır. Tepeye çıktığınızda, bir yandan boğazın eşsiz manzarasını seyrederken diğer yandan bu topraklar için canını veren kahramanların huzurunda tarihe kısa bir yolculuk yapabilirsiniz.
Kaynakça
- Tombul, Musa (2015): Çanakkale Kültür Envanteri: Arkeolojik Yerleşim Alanları ve Sanat Tarihi Yapıları, Çanakkale Valiliği Yayınları.
- Saha Verisi: Hasan Mevsuf Bataryası ve Şehitliği girişinde yer alan resmi tanıtım ve bilgilendirme levhaları.
- Gözlem: Yazarın saha ziyaretleri ve gezi notları
Yorum Gönder