Sarısıvat Köyü Tarihçe

Çanakkale Merkez Yalı Camii (Tevil Ahmet Paşa Camisi)

Çanakkale il merkezinin tarihi dokusunda, geçmişin izlerini bugüne taşıyan en zarif yapılardan biri hiç şüphesiz Yalı Camii’dir. Halk arasında bulunduğu Yalı Caddesi’nden dolayı bu isimle anılsa da, tarihi kayıtlarda ve resmi belgelerde Tavil Ahmet Ağa Camii (veya Tevil Ahmet Paşa) olarak geçmektedir. Kent Müzesi’nin hemen karşısında, Fetvane Sokak ile Çarşı Caddesi’nin kesişim noktasında yer alan bu yapı, yaklaşık 212 yılı aşan tanıklığıyla şehrin hafıza mekanlarından biridir.

Mimari Özellikleri ve Yapısal Formu

Sade ama estetik bir mimariye sahip olan cami, moloz taş duvarlı ve dikdörtgen planlı bir şemaya sahiptir. Yapının üst örtüsü, geleneksel alaturka kiremitli bir kırma çatı ile korunmaktadır.

• Cephe ve Işık Düzeni: Caminin yan cephelerinde üçer, güney cephesinde ise dört adet dikdörtgen pencere bulunur. Bu düzenleme, iç mekanın ferah bir gün ışığı almasını sağlar.
• Giriş ve Mihrap: Yapının giriş kapısı yuvarlak kemerli bir forma sahiptir. Mihrap ise dışarıya taşkın yapısıyla dikkat çeker.
• Minare: Batı cephesinde yükselen silindirik gövdeli minaresi, yalın tasarımıyla caminin genel üslubunu tamamlar.

Tarihçesi: Yangınlar ve Yeniden Doğuş

Yalı Camii’nin ilk inşa tarihini gösteren orijinal bir kitabe günümüze ulaşmamıştır. Ancak mevcut onarım kitabesi, yapının dramatik tarihine dair önemli ipuçları sunar. Kaynaklara göre orijinal cami, Tavil Ahmet Ağa tarafından yaptırılmış; ancak bu ilk yapı çıkan bir yangınla tamamen yok olmuştur.

Caminin tarihinde toplam üç büyük yangın kaydedilmiştir:

• İlk yangından sonra Tavil Ahmet Ağa camiyi yeniden inşa ettirmiştir.
• İkinci tamiratı gerçekleştiren kişi hakkında net bir bilgi bulunmamaktadır.
• Üçüncü ve son yangının ardından, bugünkü mevcut yapı Miralay Halil Bey tarafından H. 1274 / M. 1853-1854 (bazı kayıtlara göre 1884) yılında ayağa kaldırılmıştır.

Manevi Bekçiler: Yalı Camii Haziresi

Caminin hemen yan kısmında bulunan ve gelip geçen herkesin dikkatini çeken hazire (küçük mezarlık), Çanakkale’nin 19. yüzyıl sosyal hiyerarşisini ve önemli şahsiyetlerini bünyesinde barındırır. Hazirenin en önemli sakinlerinden biri, camiyi son kez inşa ettiren Miralay Halil Bey'dir.

Hazirede 1814 ile 1903 yılları arasına tarihlenen mezar taşları, dönemin sanatını ve aile bağlarını da gözler önüne sermektedir. 

Kaynaklar : 

• Çanakkale Kültür Envanteri Arkeolojik Yerleşim Alanları ve Sanat Tarihi Yapıları Musa Tombul
• Çanakkale Travel