📅 ÇANAKKALE ŞEHİTLER ABİDESİ YAPIM SÜRECİ VE TARİHÇESİ
20 Soru 20 Cevap | Kategori 4: Yapım Süreci ve Tarihçe
Bir anıtın hikayesi bazen onun taşıdığı anlam kadar etkileyicidir. Çanakkale Şehitler Abidesi'nin yapım süreci de tıpkı savaşın kendisi gibi zorluklarla doludur. 1944'te açılan proje yarışmasından 1954'teki temel atma törenine, inşaatın iki kez durmasından Milliyet Gazetesi'nin başlattığı millet seferberliğine kadar uzanan bu süreç, abideyi gerçek anlamda "milletin eseri" yapmıştır. Bu kategoride, abidenin 21 Ağustos 1960'taki görkemli açılışına kadar geçen tüm aşamaları öğreneceksiniz.
Cevap: Çanakkale Şehitler Abidesi'nin temeli 17 Nisan 1954 tarihinde atılmıştır. (Bazı kaynaklarda 19 Nisan olarak da geçer). Temel atma töreni dönemin başbakanı Adnan Menderes ve diğer devlet erkanının katılımıyla gerçekleştirilmiştir.
Cevap: Abidenin inşaat ihalesi 12 Nisan 1954 tarihinde yapılmıştır. İhale sonucunda inşaatın yapımı için bir müteahhit firma ile anlaşılmıştır.
Cevap: Abidenin ilk ihale bedeli 1.648.234 TL olarak belirlenmiştir. Bu miktar, dönemin şartlarında oldukça yüklü bir bütçeydi.
Cevap: İnşaat, 14 Ocak 1955 tarihinde ilk kez durduruldu. Yapılan denetimlerde, müteahhit firmanın şartnameye uygun malzeme kullanmadığı ve işçilikte standartların altında kaldığı tespit edildi. Özellikle beton kalitesinin düşük olması ve demir donatıların projeye uygun yerleştirilmemesi durdurma gerekçeleri arasındaydı.
Cevap: Müteahhit firma ile sözleşme, şartnameye uyulmaması ve teknik denetimlerden geçilememesi nedeniyle bozuldu. Firmaya yapılan uyarılara rağmen eksikliklerin giderilmemesi üzerine hukuki süreç başlatıldı ve sözleşme feshedildi.
Cevap: İkinci ihale 10 Eylül 1957 tarihinde yapıldı. İhale bedeli 1.708.918 TL olarak belirlendi. İlk ihaleye göre maliyet artışı, enflasyon ve malzeme fiyatlarındaki yükselişten kaynaklanıyordu.
Cevap: İnşaatın Temmuz 1958'de bitirilmesi planlanmıştı. Ancak maddi imkânsızlıklar, ödenek yetersizliği ve müteahhit firmanın yaşadığı mali sıkıntılar nedeniyle proje yetiştirilemedi. Ayrıca malzeme temininde yaşanan gecikmeler de süreci uzattı.
Cevap: İnşaat, 15 Ocak 1958 tarihinde ikinci kez yarıda kaldı. Bu kez durdurma nedeni tamamen finansman sorunlarıydı. Devlet bütçesinden ayrılan ödenekler yetersiz kalmış, müteahhit firma da işçilik ve malzeme masraflarını karşılayamaz hale gelmişti.
Cevap: Milliyet Gazetesi, abide inşaatının tamamlanması için 45 günlük bir kampanya başlattı. Gazete, "Şehitler Abidesi'ni bitirelim" sloganıyla halkı bağış yapmaya çağırdı. Kampanya kısa sürede büyük ilgi gördü ve tüm yurtta yankı buldu.
Cevap: Kampanya sonucunda toplam 1.686.251 TL bağış toplandı. Bu bağışların büyük kısmı halktan gelen küçük miktarlardan oluşuyordu. Ayrıca:
- TBMM: 600.000 TL bağışladı
- İstanbul Belediyesi: 100.000 TL katkıda bulundu
- Çeşitli kurum ve kuruluşlar: Toplam 986.251 TL bağış yaptı
Cevap: İnşaat, kampanya sonrası toplanan bağışlarla 15 Mart 1958 tarihinde yeniden başladı. Bu kez inşaatın hızla tamamlanması için çalışmalar aralıksız sürdürüldü.
Cevap: Abidenin toplam maliyeti yaklaşık 4 milyon TL olarak gerçekleşti. Bu miktarın büyük kısmı devlet bütçesinden, bir kısmı da halkın bağışlarından karşılandı.
Cevap: Abide 1960 yılında tamamlandı. Resmi açılış töreni 21 Ağustos 1960 tarihinde yapıldı. Açılış, İkinci Anafartalar Zaferi'nin 45. yıl dönümüne denk getirilmişti. Törene dönemin cumhurbaşkanı Cemal Gürsel ve diğer devlet erkanı katıldı.
Cevap: Abide, 2005 yılında kapsamlı bir restorasyondan geçirildi. Bu restorasyonda:
- Tavan mozaiği güçlendirildi
- Granit yüzeyler temizlendi ve yenilendi
- Rölyefler konserve edildi
- Çevre düzenlemesi yapıldı
- Aydınlatma sistemi modernize edildi
Cevap: 21 Ağustos 1960'taki açılış törenine dönemin Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, Başbakan ve bakanlar, milletvekilleri, kuvvet komutanları, gaziler, şehit aileleri ve binlerce vatandaş katıldı. Törende saygı duruşu, İstiklal Marşı ve duaların ardından abide ziyarete açıldı.
Cevap: Abidenin yapımında çoğunluğu yerel halktan oluşan yüzlerce işçi çalıştı. İşçiler zorlu koşullarda, özellikle yaz sıcağında ve kış soğuğunda fedakârca çalıştı. İnşaatın durduğu dönemlerde işçiler mağdur oldu, ancak kampanya sonrası çalışmalar hızlandı. İşçi ücretleri dönemin standartlarına göre ödendi.
Cevap: Abidenin granit kaplamaları Afyon ve Balıkesir yöresinden getirilmiştir. Toplam yaklaşık 3800 ton granit kullanılmıştır. Granit bloklar özel taşıma araçlarıyla şantiyeye ulaştırılmış, burada işlenerek yerleştirilmiştir.
Cevap: Gelibolu Yarımadası, Çanakkale Savaşı sırasında 25 Nisan 1915 - 9 Ocak 1916 tarihleri arasında işgal altında kaldı. 9 Ocak 1916'da İtilaf kuvvetlerinin tamamen çekilmesiyle bölge düşman işgalinden kurtuldu.
Cevap: Çanakkale Savaşı'nda resmi kayıtlara göre 57.000 civarı asker şehit olmuştur. Ancak yaralıyken şehit olanlar ve kayıplarla birlikte toplam zayiat sayısı 250.000-300.000 arasında tahmin edilmektedir. ATASE arşivlerindeki verilere göre Osmanlı zayiatı ~255.000'dir.
Cevap: 9 Ocak 1916, Çanakkale Savaşı'nın sona erdiği, İtilaf kuvvetlerinin Gelibolu Yarımadası'ndan tamamen çekildiği tarihtir. Seddülbahir'deki son düşman askerinin ayrılmasıyla bölge tamamen Türk kontrolüne geçmiş ve zafer kesinleşmiştir. Bu tarih, Çanakkale Zaferi'nin noktalandığı gün olarak kabul edilir.
Yorum Gönder
"Değerli ziyaretçimiz; Sarısıvat Kültür Rehberi'ne katkınız için teşekkürler. Yorumunuz, incelememizin ardından kısa süre içinde yayına alınacaktır."