 |
| Görsel : Gelibolu Mevlevihanesi (Hüseyin Aşkı Arşivi 2013 |
Çanakkale’nin tarihi ilçesi Gelibolu’da, boğazın serin sularına yakın bir noktada yükselen Gelibolu Mevlevihanesi, sadece Osmanlı coğrafyasının değil, dünyanın en geniş araziye ve en haşmetli semahanesine sahip Mevlevi külliyesi olarak bilinir. 17. yüzyılın başlarında inşa edilen bu yapı, asırlar boyu "edep ve irfan merkezi" olarak hizmet vermiş, Balkanlara yayılan Türk-İslam kültürünün manevi kapısı olmuştur.
Tarihsel Gelişim ve Kuruluşu
Mevlevihane’nin kesin kuruluş tarihi tam olarak bilinmese de, Sadrazam Ohrili Hüseyin Paşa’nın 1621 yılındaki ziyareti temel alınarak bu tarihten önce kurulduğu kabul edilmektedir. Banisi ve ilk postnişini, Yeniçeri Ağası Kara Hasan Ağa’nın oğlu Ağazade Mehmed Hakiki Dede’dir. Gençliğinde tüm mal varlığını bırakıp Konya Mevlana Dergahı’nda çile çıkaran Ağazade, Gelibolu’ya döndüğünde bu muazzam külliyeyi inşa etmiştir.
Mimari İhtişam ve Onarımlar
Gelibolu Mevlevihanesi, mimari açıdan Galata Mevlevihanesi ile benzerlikler gösterir ancak ölçek olarak çok daha büyüktür. Yapı kompleksi; semahane-türbe binası, derviş hücreleri, haremlik-selamlık bölümleri, kütüphane ve geniş bir hazireden (kabristan) oluşmaktaydı.
- 1766 Depremi: Büyük hasar gören yapı, III. Mustafa döneminde onarılmıştır.
- II. Abdülhamid Dönemi: 1899-1900 yıllarında semahane ve türbe binaları neredeyse yeniden inşa edilerek günümüzdeki eklektik üslubuna kavuşmuştur.
- Ka’betü’l-Uşşak-ı Sani: 1908 onarımı sonrası dergah, "Aşıkların İkinci Kabesi" olarak anılmaya başlanmıştır.
Savaş Yılları ve Yeniden Doğuş
I. Dünya Savaşı sırasında Mevlevihane’nin son şeyhi Mehmed Burhaneddin Dede, yedi dervişiyle birlikte Mevlevi Alayı'na katılarak Şam cephesine gitmiştir. İşgal yıllarında cephanelik ve askeri depo olarak kullanılan yapı, uzun süre askeri bölge içerisinde kalmıştır. 1994 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından devralınan yapı, titiz bir restorasyon sürecinin ardından 17 Eylül 2005 tarihinde kapılarını tekrar ziyarete açmıştır.
Günümüzde Gelibolu Mevlevihanesi, her ay düzenlenen sema törenleri ve özellikle Şeb-i Arus etkinlikleri ile "Balkan coğrafyasının manevi buluşma noktası" olma görevini sürdürmektedir.
Kaynakça
- Dr. Barihüda Tanrıkorur, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 14, Sayfa: 6-8.
- Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü (canakkale.ktb.gov.tr).
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür Portalı.
- Çanakkale Valiliği, Resmi Web Sitesi.
- Gelibolu Mevlevihanesi’ni Koruma ve Mevlevi Kültürünü Tanıtma Derneği.
Bu makalede yer alan tüm metinler, araştırmalar ve saha çalışmaları SARISIVAT - Çanakkale Kültür, Tarih ve Gezi Rehberi projesine aittir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, kaynak gösterilse dahi içeriğin tamamı izinsiz kopyalanamaz.
İhlal tespiti durumunda Google DMCA üzerinden yasal işlemler başlatılmaktadır. Alıntı yapmak için sarisivat.com adresine aktif bağlantı verilmesi zorunludur.
Yorum Gönder
"Değerli ziyaretçimiz; Sarısıvat Kültür Rehberi'ne katkınız için teşekkürler. Yorumunuz, incelememizin ardından kısa süre içinde yayına alınacaktır."