Sarısıvat Köyü Tarihçe

Dur Yolcu Anıtı: Çanakkale'nin Sonsuz Hatırlatıcısı

Çanakkale Boğazı'nın Avrupa yakasında, Eceabat ilçesine bağlı Kilitbahir köyü sırtlarında, Değirmen Burnu Tabyası'nın hemen arkasındaki yamaçta yükselen "Dur Yolcu" yazısı ( anıtı) , belki de Türkiye'nin en duygusal ve ikonik simgelerinden biridir. Boğazdan geçen her gemi, Çanakkale şehir merkezinden bakan her göz, bu devasa yazıyı ve figürleri görür; geceleri aydınlatıldığında ise etkisi katlanır. "Dur yolcu! Bilmeden gelip bastığın bu toprak, bir devrin battığı yerdir..." dizeleri, 1915-1916 Çanakkale Savaşları'nın şehit kanlarıyla yoğrulmuş toprağını, geçen herkese sessizce fısıldar.

Yapılış Hikayesi: Bir Komutanın Hayali ve Askerlerin Emeği

Anıtın doğuşu, 1960 yılına, Çanakkale Zaferi'nin üzerinden 45 yıl geçmişken dayanır. O dönemde Değirmen Burnu Tabyaları'nın komutanı Üsteğmen Turan Şekip Pınar, yaşadığı coğrafyanın stratejik ve manevi önemini çok iyi biliyordu. Çanakkale Şehitler Abidesi'nin yapımı yeni tamamlanmış, Milliyet Gazetesi'nin başlattığı bağış kampanyası büyük rol oynamıştı. Pınar, bu zaferi kalıcı bir eserle ölümsüzleştirmek istiyordu. Bir gün, 51. Dönem yedek subaylarından Seyran Çebi'yi (o sırada 4. Tümen 40. Piyade Alayı 5. Bölük'te görevli asteğmen/yedek subay) yanına çağırdı.

Masadaki "Asker Sigarası" paketinin üzerindeki Mehmetçik resmini göstererek, "Bunu çizebilir misin?" diye sordu. Seyran Çebi, çizebileceğini söyledi ve çalışmaya başladılar. Tek başına asker figürü yeterli gelmeyince, Necmettin Halil Onan'ın "Bir Yolcuya" adlı şiirinden en vurucu dizeleri eklemeye karar verdiler:

"Dur yolcu! Bilmeden gelip bastığın Bu toprak, bir devrin battığı yerdir."

Anıta ayrıca, Çanakkale Şehitler Abidesi'nin tamamlanmasında emeği geçen Milliyet Gazetesi'nin sembolü olan meşale figürü eklendi. Bu sayede anıt, hem Mehmetçik siluetini, hem meşaleyi, hem de şiirin dizelerini bir araya getirdi. Dizili taşlar boyanarak oluşturulan bu devasa eser, yüzlerce metrekarelik alana yayıldı; Mehmetçik figürü yaklaşık 50 metre boyunda dev bir siluet olarak tepede yer aldı.

1960 yılında tamamlanan ve açılışı yapılan anıt, askerlerin kendi girişimi ve emeğiyle vücut buldu. Seyran Çebi, daha sonra Çanakkale'ye yerleşti, turizm sektöründe çalıştı ve bu hikayeyi çeşitli demeçlerinde doğruladı.

Konum ve Özellikleri

Anıt, Çanakkale Boğazı'nın en dar ve stratejik noktasına hâkim Kilitbahir Platosu sırtlarında bulunur (koordinatlar yaklaşık 40.155803, 26.376897). Burası, 1915'te İtilaf Devletleri'nin Boğaz'ı geçip İstanbul'a ulaşma hedefinin kilit noktasıydı. Anıtın bu konumu, tesadüf değil; tam tersine, "stratejik bir isabet" olarak nitelendirilir. Yazı ve figürler, boğazdan geçen gemilere, feribotlara ve karşı yakadan bakanlara net görünür şekilde tasarlanmıştır.

Şiirin Kaynağı ve Anlamı

Anıtta yer alan dizeler, şair Necmettin Halil Onan'ın Çakıl Taşları kitabındaki "Bir Yolcuya" şiirinin ilk iki dizesidir. Şiir aslında Çanakkale Savaşları için yazılmamıştı, ancak bu dizeler zaferin ruhuna o kadar uygundu ki, anıt için ideal seçim oldu. Şiirin devamı da şehitlerin fedakârlığını anlatır:

Eğil de kulak ver, bu sessiz yığın Bir vatan kalbinin attığı yerdir...

Bu sözler, toprağın altında yatan binlerce Mehmetçiğin nabzını, geçen yolcuya hatırlatır.

Günümüzdeki Durumu

2019 yılında Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı tarafından yenilenen anıt, bugün de askeri bölgede yer aldığı için yakından ziyaret özel izin gerektirir. Ancak uzaktan – feribotla boğazı geçerken veya Çanakkale'den bakarken – herkes görebilir. Her yıl binlerce yerli ve yabancı turist, fotoğrafını çeker; Çanakkale'nin simgelerinden biri haline gelmiştir.

Dur Yolcu, sadece bir yazı veya abide değil; bir milletin kaderini değiştiren destanın, sessiz ama güçlü bir hatırlatıcısıdır. Boğaz sularından her geçişte, o dizeler yankılanır: Dur yolcu... Bu topraklar boşuna şehit verilmedi.

Kaynaklar

https://canakkaletarihialan.gov.tr/tr/ziyaret/sehitlikveanitlar/dur-yolcu-yazisi
https://tr.wikipedia.org/wiki/Dur_Yolcu_An%C4%B1t%C4%B1
https://www.canakkalesehitlik.net/dur-yolcu.html