Son Güncelleme Tarihi : 20 Şubat 1025
 |
| Gelibolu Kalesi -Görsel Hüseyin Aşkı Arşivi |
Gelibolu Kalesi: Boğaz’ın Tarihi Muhafızı ve Stratejik Mirası
Tarihsel Kökenler ve Kuruluş: Gelibolu Kalesi, Çanakkale Boğazı’nın stratejik giriş noktasında, antik çağlardan itibaren deniz ve kara yollarını denetlemek amacıyla inşa edilmiştir. Kesin inşa tarihi bilinmemekle birlikte, arkeolojik veriler yerleşimin MÖ 2. yüzyıldan itibaren var olduğunu kanıtlamaktadır. Yunan müverrihlerine (tarihçilerine) göre kale, efsanevi Kral Filikos tarafından yaptırılmıştır.
Mimari Yapısı ve Evliya Çelebi’nin Tasviri :Gravürler ve seyyah anlatımları, kalenin orijinalinde şehri kuşatan yuvarlağa yakın altıgen planlı bir dış kale, merkezdeki tepede yer alan bir iç kale (akropol) ve donanmanın güvenliği için inşa edilmiş iç içe iki suni limandan oluştuğunu göstermektedir.
17. yüzyılın ünlü seyyahı Evliya Çelebi, kaleyi dik ve kesik kayalar üzerine kurulmuş, 70 kulesi ve 1200 beden dişi olan muazzam bir yapı olarak tarif eder. Çelebi’nin kayıtlarına göre kale içerisinde 300 kadar asker evi, üst düzey yetkililerin konakları, cephanelikler, sarnıçlar ve Hünkar Camii gibi yapılar bulunmaktaydı.
Tarih Boyunca Onarımlar Stratejik önemi nedeniyle kale, yüzyıllar boyunca pek çok kez yenilenmiştir:
• Bizans Dönemi: İlk büyük onarım İmparator I. Justinianus (MS 557-565) tarafından yapılmıştır. Kale, 681-717 yılları arasındaki Arap akınlarına karşı MS 711 yılında ciddi şekilde güçlendirilmiş, 1235 yılında bir onarım daha görmüştür.
• Osmanlı Dönemi: Türklerin bölgeye hakim olmasından sonra Yıldırım Bayezid döneminde (1354-1356) esaslı bir tamirat görmüş ve İstanbul'un fethinden sonra kritik bir deniz üssü haline getirilmiştir.
Günümüze Ulaşan Kalıntılar ve Piri Reis Müzesi Görkemli yapıdan günümüze iki ana parça ulaşmıştır:
1. Liman Burcu: Malzeme ve teknik özelliklerinden dolayı bir Osmanlı eklemesi olduğu kabul edilen bu kare planlı burç, liman ağzında yer alır. Günümüzde ünlü denizci Piri Reis’in müzesine ev sahipliği yapmakta; içeride büstler, tablolar ve tarihi haritalar sergilenmektedir.
2. Sur Duvarı: Namık Kemal İlkokulu’nun bahçesinde bulunan, yaklaşık 75 metre uzunluğunda ve 6 metre yüksekliğindeki bu duvar, almaşık teknikle (taş-tuğla) inşa edilmiştir ve Bizans dönemine ait iç kalenin bir parçasıdır.
Kaynakça
1. Musa Tombul, Çanakkale Kültür Envanteri: Arkeolojik Yerleşim Alanları ve Sanat Tarihi Yapıları, İstanbul, 2015.
2. Çanakkale Valiliği, "Gelibolu Kalesi", https://www.canakkale.gov.tr/gelibolu-kalesi
3. Gelibolu Belediyesi, "Gelibolu Kalesi ve Piri Reis Müzesi", https://www.gelibolu.gov.tr/gelibolu-kalesi-ve-piri-reis-muzesi
4. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Çanakkale Kültür Portalı - Kaleler, https://canakkale.ktb.gov.tr/TR-70518/kaleler.html
Bu makalede yer alan tüm metinler, araştırmalar ve saha çalışmaları SARISIVAT - Çanakkale Kültür, Tarih ve Gezi Rehberi projesine aittir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, kaynak gösterilse dahi içeriğin tamamı izinsiz kopyalanamaz.
İhlal tespiti durumunda Google DMCA üzerinden yasal işlemler başlatılmaktadır. Alıntı yapmak için sarisivat.com adresine aktif bağlantı verilmesi zorunludur.
Yorum Gönder
"Değerli ziyaretçimiz; Sarısıvat Kültür Rehberi'ne katkınız için teşekkürler. Yorumunuz, incelememizin ardından kısa süre içinde yayına alınacaktır."