Sarısıvat Köyü Tarihçe

Büyükpaşa Köyü Camii (Çan / Çanakkale)

İlçe: Çan
Köy: Büyükpaşa
Mevkii: Köyiçi
Sit Türü: Anıtsal Dini Yapı
Koruma Kararı: Edirne Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 06.03.1998 tarih ve 4565 sayılı kararı
Mülkiyet Durumu: Vakıflar Müdürlüğü
Şimdiki Durumu: İbadethane

Konum ve Genel Tanım

Büyükpaşa Köyü Camii, Çan ilçesine bağlı Büyükpaşa köyünün köy meydanında yer almaktadır. Vakıflar Müdürlüğü’ne tahsisli olan yapı, yörede Mehmet Ağa Camii adıyla da bilinmektedir. Köy yerleşimi içerisinde merkezi bir konuma sahip olan cami, günümüzde aktif olarak ibadete açıktır.

Mimari Özellikler

Cami, dikdörtgen planlı, küçük ölçekli bir yapıdır. Üzeri alaturka kiremit kaplı kırma çatı ile örtülüdür. Beden duvarlarının iç ve dış yüzeyleri sıvalı olduğundan, özgün yapı malzemesi doğrudan görülememektedir; ancak mevcut veriler ışığında yapının kerpiç ağırlıklı bir malzeme ile inşa edilmiş olabileceği değerlendirilmektedir.

Yapının üç cephesini çevreleyen ahşap son cemaat yeri, yakın dönemde kapatılarak iç mekâna dâhil edilmiştir. Caminin cephelerinde dikdörtgen formlu pencereler yer almaktadır. Güney cephede bulunan pencereler özgün olup, diğer cephelerdeki pencereler sonraki onarımlar sırasında eklenmiştir.

İç Mekân Düzenlemesi

Caminin iç mekânı sade bir anlayışla düzenlenmiştir. Tavan ve mahfil bölümleri, yalın ve işlevsel bir ahşap işçiliği sergilemektedir. Mihrap, alçı malzemeden yapılmış olup, üç sıralı mukarnaslı bir geçiş ile sonlandırılmıştır. Bu unsur, yapının süsleme anlayışında ölçülü ve geleneksel bir yaklaşımın benimsendiğini göstermektedir.

Avlu ve Yardımcı Yapılar

Cami bahçesinin orta bölümünde bir şadırvan yer almakta, bahçe kenarlarında ise tek odalı hizmet yapıları bulunmaktadır. Her ne kadar bu yapılar camiden sonraki dönemlerde inşa edilmiş olsa da, mimari uyumları sayesinde cami bütünüyle görsel bir bütünlük oluşturmaktadır.

Minare

Caminin minaresi, kesme taştan inşa edilmiş olup kare planlı bir kaide üzerine oturan silindirik gövdeli bir yapıya sahiptir. Minarenin 1953 yılında yıkıldığı, 1956 yılında ise yeniden inşa edildiği bilinmektedir. Kullanılan malzeme ve işçilik özellikleri, Çan yöresine özgü mimari anlayışı yansıtmaktadır.

Kitabe ve Tarihlendirme

Caminin giriş kapısı üzerinde yer alan Osmanlıca kitabe, yapının Hicri 1201 / Miladi 1886 yılında Mehmet Emin Ağa tarafından yaptırıldığını belgelemektedir. Bu tarih, caminin günümüze ulaşan mevcut yapısının 19. yüzyılın son çeyreğine ait olduğunu göstermektedir.

Tarihsel Değerlendirme

Büyükpaşa Köyü Camii’nin, Çan bölgesinde bulunan Küçükler Köyü Camii ve Kumarlar Köyü Camii gibi örneklerde olduğu üzere, Erken Osmanlı Dönemi’nde inşa edilmiş ahşap bir caminin yerine yapılmış olabileceği değerlendirilmektedir. Bu durum, bölgede cami mimarisinin zaman içerisinde geçirdiği dönüşümü göstermesi açısından önemlidir.

Sonuç

Büyükpaşa Köyü Camii, mimari sadeliği, köy dokusu içerisindeki merkezi konumu ve tarihî kimliği ile Çan ilçesinin kırsal dini mimarisini temsil eden önemli bir anıtsal yapıdır. Günümüzde ibadete açık olan cami, korunmuş mimari özellikleriyle hem yerel tarih hem de Çanakkale kırsal mimarlık mirası açısından değerli bir kültür varlığıdır.

Bu sayfa "Çanakkale Kültür Envanteri Arkeolojik Yerleşim Alanları ve Sanat Tarihi Yapıları Musa Tombul
https://canakkale.ktb.gov.tr/Eklenti/56256,canakkale-kultur-envanteripdf.pdf?0 "yararlanılarak hazırlanmıştır