Hadımoğlu Konağı : Bir Âyan Mimarisi Şaheseri

sarisivat@gmail.com 0

Görsel : Hadımoğlu Konağı Yıl : 2010 Görsel Sahibi : Hüseyin Aşkı

Osmanlı İmparatorluğu'nun XVIII. yüzyılın sonlarında değişen sosyo-ekonomik yapısı, Anadolu’da "Âyan Mimarisi" olarak adlandırılan yeni ve gösterişli bir konut tarzının doğmasına neden olmuştur. Çanakkale’nin Bayramiç ilçesinde bulunan Hadımoğlu Konağı, başkent İstanbul’daki saray mimarisi ile Anadolu geleneğini harmanlayan üslubu ve zengin süslemeleriyle bu dönemin en seçkin örneklerinden biridir,.

Tarihçe ve Banisi

Konak, Bayramiç ilçe merkezinde Camii Kebir Mahallesi'nde yer almaktadır. Yapının kitabesinde inşa tarihi Hicri 1211 (Miladi 1795-96) olarak belirtilmektedir. Konağın banisi, Hadımoğlu sülalesinden gelen ve bölgede önemli bir yönetici olan Hadımzade Osman Bey’dir,.

Hadımoğlu ailesinin kökleri, 17. yüzyılda Konya’nın Hadim kasabasından gelerek Bayramiç’e yerleşen ve dericilik (dabaklık) yaparak zenginleşen Mustafa ve Ahmet kardeşlere dayanır,. Ailenin bir ferdi olan ve Biga Sancağı mütesellimliği (vergi tahsildarlığı) yapan Hacı Osman Bey, konağı bir külliye mantığıyla; cami, çeşme ve köprü ile bağlantılı bir yapı topluluğunun parçası olarak inşa ettirmiştir,.

Mimari Özellikler ve Plan

Hadımoğlu Konağı, "dış sofalı" plan tipine sahip, iki katlı bir Türk evidir. Orijinalinde Harem ve Selamlık olmak üzere iki bölümden oluşsa da, Selamlık bölümü 1948 yılında yıkılmış, günümüze sadece Harem kısmı ulaşabilmiştir.

Yapının dış cephesi, sokağın dokusuna uyumlu ancak mahremiyeti koruyan yüksek duvarlarla çevrilidir. Avluya kemerli bir kapıdan girilir ve avluda, Bayramiç’e 14 km uzaklıktaki Skepsis Antik Kenti’nden getirilen mimari parçalar ile etnografik eserler sergilenmektedir,,. Avlunun güneydoğu köşesinde ise binaya dıştan eklenmiş küçük bir hamam kalıntısı bulunur.

• Alt Kat: Girişte, mermer döşemeli ve ortasında fıskiyeli bir havuz bulunan kare planlı bir sofa yer alır,. Sofanın çevresinde, pencereleri olmayan duvarlar boyunca uzanan sedirler ve ocaklar bulunur. Alt katta ayrıca mutfak, kiler ve helâ gibi servis mekânları konumlandırılmıştır.

• Üst Kat: Alt katla aynı plana sahip olan üst katta, girişin üzerindeki sofa geniş bir balkona/terasa dönüşmüştür,. Bu katın en dikkat çekici bölümleri, yapının doğu ve batı uçlarında yer alan ve sokağa çıkıntı yapan "başoda"lardır.

İç Mekân ve Süsleme Programı

Konağın iç ve dış cepheleri; freskler, alçı süslemeler ve ahşap oymalarla bezenmiştir. Süslemeler o kadar zengindir ki, Topkapı Sarayı ile kıyaslanabilecek niteliktedir.

1. Duvar Resimleri ve Manzaralar: Türk resim sanatında Batı etkisiyle gelişen duvar resmi geleneğinin (minyatür ile Batı perspektifinin karışımı) en güzel örnekleri bu konakta görülür. Üst kattaki odaların duvarlarında, deniz kenarında şehir manzaraları, camiler, köşkler ve gemiler resmedilmiştir. Özellikle üst katın bir odasında yer alan ve deniz kıyısında revaklı binaların görüldüğü tasvirin, İstanbul’daki (bugün Dolmabahçe Sarayı’nın yerinde olan ve yıkılan) Beşiktaş Sarayı’nı temsil ettiği düşünülmektedir,. Bir diğer odada ise şematize edilmiş cami tasvirleri (Ortaköy veya Dolmabahçe Camii'ni andıran) dikkat çeker.

2. Tavan Süslemeleri: Odaların tavanları, altın yaldız, kalem işi ve ahşap işçiliğinin eşsiz örneklerini sunar. Özellikle batıdaki odanın tavanı, altın yaldızlı çıtalarla kafes şeklinde düzenlenmiş yeşil zeminiyle konağın en gösterişli bölümüdür. Tavan göbeklerinde meyve motifleri, çiçek sepetleri ve C-S kıvrımlı Barok süslemeler yoğun olarak kullanılmıştır,.

3. Ahşap İşçiliği ve Diğer Detaylar: Odalarda gül ağacından yapılmış gömme dolaplar, çiçek motifli yüklük kapakları ve mermer şömineler bulunur,. Sedirlerin kolluklarında dahi Barok karakterli köşk motifleri ve kıvrımlı süslemeler işlenmiştir.

Restorasyon ve Günümüzdeki Durumu

Hadımoğlu Konağı, 1973 yılında varislerinden satın alınarak Kültür Bakanlığı’na devredilmiş ve müze haline getirilmiştir,. 1996 yılında Bayramiç Kaymakamlığı'na tahsis edilen yapı, "Türk Evi-Etnografya Müzesi" olarak hizmet vermektedir. Zaman içinde çeşitli onarımlar geçiren konak, en son Çanakkale İl Özel İdaresi tarafından 2018-2019 yıllarında kapsamlı bir restorasyona tabi tutulmuştur,.

Günümüzde ücretli olarak ziyarete açık olan müze, hem bölgenin etnografik geçmişine ışık tutmakta hem de 18. yüzyıl sonu Osmanlı sivil mimarisinin zarafetini ziyaretçilerine sunmaktadır,.

Sonuç

Hadımoğlu Konağı, sadece bir barınma mekânı değil, aynı zamanda 18. yüzyıl Osmanlı taşrasındaki bir ayanın (yerel güç sahibinin) güç ve estetik anlayışını yansıtan bir prestij yapısıdır. İstanbul başkent modasını Bayramiç’e taşıyan duvar resimleri, Barok süslemeleri ve mimari detaylarıyla, Anadolu’daki kültür ve sanat tarihinin nadide bir belgesi niteliğindedir.

Kaynaklar:

Çanakkale,

Post a Comment

Yorum Gönder

Daha yeni Daha eski