 |
| Bozcaada Yıl 2009 Hüseyin Aşkı Arşivi |
Ege Denizi’nin kuzeydoğusunda, Çanakkale Boğazı’nın girişinde yer alan Bozcaada, stratejik konumu nedeniyle tarih boyunca "Tenedos" adıyla anıldığı antik çağlardan, "Bozcaada" adını aldığı Türk hakimiyetine kadar pek çok medeniyetin ilgi odağı olmuştur.
1. Antik Tenedos: Mitoloji, Bilim ve Ticaret
Adanın bilinen en eski ismi Tenedos'tur. Mitolojik anlatıya göre ada, ismini Kolonai kralı Kyknos'un oğlu Tenes'ten almıştır,. Arkeolojik veriler, adadaki insan izlerinin Erken Tunç Çağı'na (M.Ö. 3000-2000) kadar uzandığını ve deniz ticaretinde önemli bir rol oynadığını göstermektedir.
• Troya Savaşları ve Stratejik Önem: Homeros'un İlyada ve Odysseia destanlarında geçen Tenedos, Troya Savaşları sırasında Akha donanmasının saklandığı stratejik bir üs olarak kullanılmıştır.
• Bilim ve Felsefe: Antik Tenedos, sadece savaşlarla değil, bilimsel gelişmelerle de anılmıştır. M.Ö. 6. yüzyılda adada yaşayan ünlü gök bilimci Kleostratos, astronomi tarihinin önemli isimlerinden biridir. Kleostratos'un, burçlar kuşağını (Zodyak) ve güneş takvimini (oktaeteris) Yunan dünyasına tanıtan kişi olduğu kabul edilmektedir,.
• Ekonomi ve Bağcılık: Adanın antik ekonomisi büyük ölçüde bağcılığa dayanmaktaydı. M.Ö. 4. yüzyılda basılan Tenedos sikkeleri üzerinde görülen üzüm salkımı, şarap amforası ve kantaros (şarap kabı) figürleri, bağcılığın adadaki binlerce yıllık köklü geçmişini kanıtlamaktadır,.
2. Osmanlı Hakimiyeti ve İmar Faaliyetleri
Fatih Sultan Mehmet tarafından 1455 yılında fethedilen Bozcaada, Osmanlı döneminde de boğazların güvenliği açısından kilit bir rol oynamıştır. Ada, zaman zaman Venedik ile mücadelelere sahne olmuşsa da, Osmanlı idaresi altında önemli imar faaliyetleri görmüştür.
• Bozcaada Kalesi: Adanın en görkemli yapısı olan kale, Fatih Sultan Mehmet tarafından inşa edilmiş, ancak bugünkü şeklini II. Mahmud döneminde (1816) yapılan kapsamlı yenileme ile almıştır. Kale kapısındaki kitabeler bu onarımı belgelemektedir,.
• Dini ve Sivil Mimari: Adada Osmanlı döneminden kalan önemli yapılar arasında, 1655 tarihli Köprülü Mehmed Paşa Camii ve 1701 yılında Miralay Ahmed Ağa tarafından yaptırılan Alaybey Camii bulunmaktadır,. Ayrıca, halkın imece usulüyle yaptırdığı 1752 tarihli Namazgâh Çeşmesi, adanın su mimarisi açısından önemlidir.
3. Bir Sürgün Yeri Olarak Bozcaada
Osmanlı idaresinde Bozcaada, coğrafi yalıtılmışlığı nedeniyle devlet ricali için bir sürgün yeri olarak da kullanılmıştır. Bu isimlerin en önemlisi, I. Abdülhamid döneminin reformcu sadrazamı Halil Hamid Paşa'dır. Siyasi entrikalar sonucu görevden alınan paşa, Bozcaada'ya sürgün edilmiş ve 1785 yılında burada idam edilmiştir. Başsız vücudu Alaybey Camii haziresine defnedilmiş, kesik başı ise İstanbul'a götürülmüştür,. Adadaki mezar taşları incelendiğinde, sadrazamların yanı sıra divan efendileri, miralaylar ve müderrisler gibi pek çok önemli şahsın burada bulunduğu görülmektedir.
4. İşgal Yılları ve Kurtuluş
Bozcaada, Osmanlı'nın son dönemlerinde sıcak çatışmaların ortasında kalmıştır.
• Balkan Savaşları: 1912 yılında Yunan donanması tarafından işgal edilen ada, Osmanlı'nın elinden çıkmıştır.
• I. Dünya Savaşı ve Çanakkale Cephesi: I. Dünya Savaşı sırasında ada, İtilaf Devletleri (özellikle İngiliz ve Fransızlar) tarafından lojistik üs olarak kullanılmıştır. Bu dönemde Habbele Ovası'na uçaklar için bir pist yapılmış ve ada, Çanakkale'ye yönelik hava saldırıları için bir merkez haline getirilmiştir,.
5. Lozan ve Cumhuriyet'e Geçiş
Türk Kurtuluş Savaşı'nın ardından başlayan Lozan Barış Konferansı'nda Bozcaada'nın statüsü çetin tartışmalara konu olmuştur. İsmet Paşa, adanın Çanakkale Boğazı'nın güvenliği için Türkiye'nin egemenliğinde olması gerektiğini savunurken, Yunan tarafı nüfus yapısını öne sürerek buna karşı çıkmıştır,.
Sonuç olarak, 24 Temmuz 1923'te imzalanan Lozan Antlaşması ile Bozcaada ve Gökçeada, Türkiye Cumhuriyeti'ne bırakılmıştır. 20 Eylül 1923'te Türk yönetimine resmen teslim edilen ada, tarihsel serüvenine Türkiye'nin bir parçası olarak devam etmiştir,.
Yorum Gönder