Türkiye, sahip olduğu ekolojik çeşitlilik ve köklü tarım kültürü sayesinde çok sayıda yöresel ürünü bünyesinde barındırmaktadır. Bu ürünlerin korunması, tanıtılması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla coğrafi işaret sistemi büyük önem taşımaktadır. Çanakkale iline bağlı Bozcaada ilçesiyle özdeşleşmiş Bozcaada Çavuş Üzümü, sahip olduğu ayırt edici nitelikler sayesinde menşe adı kapsamında tescil edilerek hukuki koruma altına alınmıştır.
Coğrafi İşaret Tescil Bilgileri
- Coğrafi İşaretin Adı: Bozcaada Çavuş Üzümü
- Coğrafi İşaret Türü: Menşe Adı
- Tescil No: 497
- Başvuru No / Tarihi: C2018/187 – 28.09.2018
- Tescil Tarihi: 02.06.2020
- Tescil Ettiren: S.S. Bozcaada Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
- Coğrafi Sınır: Çanakkale ili Bozcaada ilçesi
Menşe adı tescili, ürünün tüm üretim aşamalarının belirlenen coğrafi sınırlar içerisinde gerçekleşmesini zorunlu kılmakta ve Bozcaada Çavuş Üzümünün ada ile olan kopmaz bağını resmî olarak ortaya koymaktadır.
Ürünün Tanımı ve Ayırt Edici Özellikleri
Bozcaada Çavuş Üzümü (Vitis vinifera L.); puslu sarımsı-yeşil renkte, iri ve yuvarlak/oval taneli, ince kabuklu ve şeffaf damarlı bir sofralık üzüm çeşididir. Ortalama tane ağırlığı 6–7 gram, salkım ağırlığı ise yaklaşık 450 gramdır. Salkımlar seyrek yapılı ve kanatlı konik formdadır.
Çeşit, morfolojik olarak erdişi görünümde olmakla birlikte fizyolojik olarak dişi çiçek yapısına sahiptir. Erkek organlarının aşağıya doğru kıvrık olması ve çiçek tozlarının steril yapıda bulunması nedeniyle kendine döllenemez. Bu özellik, Bozcaada Çavuş Üzümünü diğer Çavuş tiplerinden ayıran en önemli biyolojik farklılıklardan biridir.
Tozlayıcı Çeşitler ve Ada Ekosistemi
Bozcaada Çavuş Üzümünde verimli meyve tutumu sağlanabilmesi için mutlaka tozlayıcı çeşitlere ihtiyaç duyulmaktadır. Bozcaada’da geleneksel olarak Kuntra (Karasakız) ve Vasilâki (Anadolu Yapıncağı) üzüm çeşitleri tozlayıcı olarak kullanılmaktadır. Bu çeşitlerin adaya özgü ekolojik koşullarla birlikte kullanılması, Bozcaada Çavuş Üzümünün aroma ve kalite özelliklerini belirgin biçimde etkilemektedir.
Adanın denizlerle çevrili olması, yıl boyunca nispi nem oranının %70’in altına düşmemesi ve denizden gelen nemli rüzgârlar, üzüm tanelerinin daha sulu, kabuğunun ince ve aromatik yapısının güçlü olmasını sağlamaktadır. Bu ekolojik bütünlük, ürünün terroir etkisiyle özgün bir kimlik kazanmasına neden olmaktadır.
Fiziksel ve Kimyasal Özellikler
Bozcaada Çavuş Üzümü, omca başına verimi nispeten yüksek, buna karşın salkım ağırlığı düşük fakat tane iriliği bakımından dikkat çekici bir çeşittir. Yetiştirildiği çevre koşulları ve uygulanan kültürel işlemlere bağlı olarak kalite özelliklerinde sınırlı değişkenlikler görülebilmektedir.
Aroma bileşenleri açısından zengin olan Bozcaada Çavuş Üzümü; terpenler, aldehitler, alkoller ve esterler bakımından geniş bir çeşitlilik sunar. Özellikle Linalool, Geraniol, E‑2‑Hekzanal ve E‑Linalool oksit gibi bileşenler, üzümün ayırt edici aromatik profilini oluşturmaktadır.
Üretim Metodu ve Yetiştiricilik Uygulamaları
Bozcaada’da Bozcaada Çavuş Üzümü yetiştiriciliği, geleneksel bilgi ile modern bağcılık uygulamalarının birleştiği özgün bir yapıya sahiptir. Bağ tesisinde, Bozcaada Çavuş Üzümü ile birlikte %25 oranında tozlayıcı çeşit dikimi yapılmaktadır.
Filoksera zararlısının adaya girişinden sonra bağlarda Rupestris du Lot ve 5BB Amerikan asma anaçları yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bağlar genellikle 140 x 140 cm dikim aralıklarıyla, 3–5 kollu, alçak ve orta gövdeli goble terbiye sistemi ile tesis edilmektedir.
Yıllık bakım işlemleri; sonbaharda ön budama ve bağ temizliği, kış aylarında esas budama, ilkbahar ve yaz döneminde kükürt uygulamaları ile yeşil budamayı kapsamaktadır. Hasat, iklim koşullarına bağlı olarak ağustos ayı başından itibaren başlamakta ve ay sonuna kadar devam etmektedir.
Hasat, Ambalajlama ve Kullanım
Bozcaada Çavuş Üzümü, hasat sonrası ağırlıklı olarak sofralık olarak tüketime sunulmaktadır. Son yıllarda ise sınırlı miktarda şaraplık olarak da değerlendirilmeye başlanmıştır. Ürün, çoğunlukla 5–10 kg’lık tahta kasalar içerisinde pazara arz edilmektedir.
Menşe adı logosu ve Bozcaada Çavuş Üzümü amblemi, ürün ambalajı üzerinde yer almakta; ambalajlı satışın mümkün olmadığı durumlarda ise üretim ve satış alanlarında görünür şekilde bulundurulmaktadır.
Sonuç
Bozcaada Çavuş Üzümü; ada ekosistemi, geleneksel bağcılık kültürü, özgün tozlayıcı çeşitler ve bilinçli yetiştiricilik uygulamalarının bir sonucu olarak ortaya çıkan, yüksek katma değerli bir tarımsal üründür. Menşe adı tescili sayesinde hem üreticinin emeği korunmakta hem de Bozcaada’nın tarımsal mirası resmî güvence altına alınmaktadır. Bu yönüyle Bozcaada Çavuş Üzümü, yalnızca bir tarım ürünü değil, aynı zamanda Bozcaada’nın kültürel ve ekonomik kimliğinin önemli bir parçasıdır.
Bu yazıdaki teknik veriler, Türk Patent ve Marka Kurumu'nun 497 Tescil No'lu Coğrafi İşaret tescil belgesinden derlenmiştirCoğrafi işaret tescil durumları ve ürün standartları zaman içerisinde güncellenebilir veya değişiklik gösterebilir. Çanakkale iline ait tescilli ürünlerin en güncel listesine ve resmi verilere ulaşmak için
Yorum Gönder