Çanakkale’nin Anadolu yakasında, savunma hattının en kritik noktalarından biri olan Halileli Köyü, bağrında kahramanlık hikâyeleri ve resmi kayıtlarla tescillenmiş kutsal emanetler barındırmaktadır. Bölge, özellikle Kumkale ve Erenköy hattındaki lojistik önemiyle savaşın kaderini belirleyen en stratejik noktalardan biridir.
1. Halileli (Cevat Paşa) Şehitliği ve Şehitler Çeşmesi
Uzun yıllar boyunca "Meçhul Şehitlik" olarak bilinen bu alan, köyün hemen sırtlarındaki "Şehitler Çeşmesi" mevkisinde yer almaktadır. 2010 yılında gerçekleştirilen bilimsel araştırmalarla, buranın 25 Nisan 1915'teki Kumkale bombardımanında şehit düşen Kayserili Üsteğmen Hilmi Efendi ve silah arkadaşlarına ait olduğu kesinleşmiştir.
- Kültürel Statü: Şehitlik, günümüzde 1. Grup Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür Varlığı statüsünde tescilli bir sanat abidesidir.
- Kitabe ve Mimari: Mezar üzerinde devşirme mermer kullanılmıştır. Sülüs yazı karakteriyle Osmanlıca kaleme alınan kitabede; "Cihan harbinde burada Tanrısına kavuşan ulu şehitlerimizin ruhuna el-fatiha" ibaresi yer almaktadır.
- Şehitler Çeşmesi: Şehitlikle aynı koordinatta bulunan yapının üzerindeki mermer levha 1946 yılını işaret etse de; mimari üslubu ve inşa malzemesi, çeşmenin aslen 19. yüzyıl sonu veya 20. yüzyıl başına ait tarihi bir yapı olduğunu kanıtlamaktadır.
2. Halileli Batarya Şehitliği (Kayıp Şehitliğin Keşfi)
Çanakkale Boğazı'nın Asya yakasında yer alan bu alan, uzun yıllar "kayıp" olarak nitelendirilmiş ancak tarihi değeri oldukça yüksek bir noktadır.
Tarihi Arka Plan
4 Mart 1915 tarihinde İngiliz donanmasının denizden gerçekleştirdiği şiddetli saldırı sonucu, Halileli'deki 12'lik Batarya mensubu Osmanlı topçu askerleri burada şehit düşmüş ve batarya yakınına defnedilmiştir.
Keşif Süreci
Şehitliğin tam konumu, 2024 yılının Mart ayında Prof. Dr. Murat Karataş tarafından yapılan arşiv çalışmalarıyla gün yüzüne çıkarılmıştır. Keşif süreci; 1915 tarihli harp tutanakları, günlük askeri yazışmalar ve İntepe-Kumkale-Halileli bölgesini gösteren, üzerinde Türk bayrağı ile Osmanlıca "Batarya şehit mezarı" ifadesi yer alan askeri bir kroki sayesinde netleştirilmiştir.
3. Lojistik Hat ve Diğer Şehitlik Alanları
Bölge, Çanakkale Savaşları'nın Anadolu yakası savunmasında kritik bir lojistik nokta olduğu için köylülerin bildiği ancak henüz resmi restorasyonu tamamlanmamış başka toplu mezar alanları da mevcuttur. Halileli, Troas Kültür Rotaları kapsamında doğa ve tarih meraklıları için önemli bir duraktır.
Konum ve Ulaşım Rehberi
Halileli Köyü ve şehitlikleri, Çanakkale şehir merkezinden yaklaşık 20 kilometre uzaklıktadır.
- Nasıl Gidilir? Çanakkale-İzmir yolu (E-87) üzerinden ilerleyerek Kumkale/Troya ayrımına sapılmalıdır.
- Haritada Görüntüle: Cevat Paşa Şehitliği Konumu | Halileli Köyü Konumu
Kaynakça
- Kültür ve Turizm Bakanlığı - Tescil Kararı
- ÇOMÜ - Kayıp Batarya Şehitliği Araştırması
- Troas Kültür Rotaları Resmi Sitesi
Yorum Gönder