Türk el sanatları geleneğinin en köklü örneklerinden biri olan Çanakkale El Halısı, Orta Asya ve Kafkaslar’dan göç ederek bölgenin dağ köylerine yerleşen Yörüklerin mirasını taşımaktadır. Çanakkale Belediyesi tarafından tescil ettirilen ve "Mahreç İşareti" ile koruma altına alınan bu halılar, hem üretim tekniği hem de desen diliyle Türk halı sanatı içinde kendine özgü bir yere sahiptir.
Tarihsel Köken ve Üretim Geleneği Çanakkale’de halıcılığın geçmişi, bölgede yarı göçebe bir yaşam süren Yörük kültürü ile doğrudan bağlantılıdır. Bu tarihsel bağ, halının üretim sürecinin tamamen Çanakkale il sınırları içerisinde gerçekleşmesini zorunlu kılar; çünkü bu halıların dokunması, nesilden nesile aktarılan özel bir ustalık becerisi gerektirir. Üretimde dik tezgâh, kirkit, makas ve bıçak gibi geleneksel aletler kullanılırken, malzeme olarak ilmekten çözgüye kadar saf yün tercih edilmektedir.
Karakteristik Motifler ve Tasarım Çanakkale El Halısı'nı diğerlerinden ayıran en belirgin özellik, tasarımın tamamen geometrik desenlerden oluşmasıdır. Halı yüzeyinde sekizgenler, altıgenler, baklavalar, üçgenler ve yıldızlar hakimdir. Bu geometrik dil, halıya matematiksel bir düzen ve estetik katar.
Halıda kullanılan özgün motifler şunlardır:
• Ana Motifler: Daire içine işlenmiş sekiz kollu yıldız (yıldız tabak), turna göbeği, altın tabak, Türkmen gülü (asma yaprağı) ve kavak yaprağı.
• Bordür Düzeni: Halılar genellikle biri geniş, ikisi dar olmak üzere üç bordürden (kenar süsü) oluşur. Bu bordürlerde karanfil, makas ve çınar yaprağı gibi figürler kullanılırken; Çan ilçesinde üretilen halılarda ana bordür süslemesi olarak "su motifi" öne çıkar. Kenar bordürleri, bu halıların en ayırt edici kimlik belgelerinden biridir.
Renk Dünyası Geleneksel üretimde genellikle kök boya kullanılır. Renk paletinde mavi, yeşil, kahverengi, siyah ve beyaz tonları yaygındır. Bölgesel bir farklılık olarak, Ayvacık ve Yenice ilçelerinde dokunan halılarda sarı rengin daha sık kullanıldığı görülmektedir.
Teknik Üstünlük: Türk Düğümü Çanakkale El Halısı'nın dayanıklılığının sırrı, dokumada kullanılan düğüm tekniğinde saklıdır. Halılarda Gördes düğümü olarak da bilinen simetrik "Türk düğümü" kullanılır. Bu teknikte düğümler iki bağımsız çözgü arasından geçirilip bağlanır; bu sayede düğüm çözgüyü her iki taraftan kavrar. Hav yüksekliği genellikle 8-10 mm olan halılarda, desimetrekareye düşen ilmek sayısı 672 ile 1000 arasında değişmektedir.
Denetim ve Koruma Bu kültürel mirasın aslına uygun yaşatılması amacıyla üretim süreçleri sıkı bir denetime tabidir. Çanakkale Belediyesi koordinasyonundaki uzman bir heyet, yılda iki kez (Ocak ve Nisan aylarında) halıları denetler. Bu denetimlerde ilmek sayısı, düğüm çeşidi, motiflerin dağılımı ve geometrik kompozisyonun geleneksel yapıya uygunluğu kontrol edilir.
Konuyu özetleyen bir analoji yapmak gerekirse; Gördes düğümü (Türk düğümü), Çanakkale El Halısı'nın "emniyet kemeri" gibidir. Nasıl ki emniyet kemeri bir yolcuyu koltuğa sıkıca sabitleyip güvenliğini sağlıyorsa, çözgü ipliklerini iki taraftan kavrayan Gördes düğümü de halının ilmeklerini sıkıca sabitleyerek, yüzyıllar süren kullanıma karşı dağılmadan, sapasağlam kalmasını sağlar.
Bu yazıdaki teknik veriler, Türk Patent ve Marka Kurumu'nun 19 Tescil No'lu Coğrafi İşaret tescil belgesinden derlenmiştirCoğrafi işaret tescil durumları ve ürün standartları zaman içerisinde güncellenebilir veya değişiklik gösterebilir. Çanakkale iline ait tescilli ürünlerin en güncel listesine ve resmi verilere ulaşmak için
Yorum Gönder