Sarısıvat Köyü Tarihçe

Görsel : Gülpınar Apollon Smintheus Kutsal Alanı çeşme (Hüseyin Aşkı Arşivi Yel 2005)

Ayvacık’ın Su Mimarisi: Tarihi Çeşmeler ve Kültürel Miras
Ayvacık, antik çağlardan Osmanlı’ya uzanan köklü geçmişinde su kaynaklarını mimari birer anıta dönüştürmeyi başarmış bir bölgedir. İlçedeki tarihi çeşmeler, sadece su ihtiyacını karşılayan yapılar değil, aynı zamanda dönemin sanat anlayışını, banilerinin kimliğini ve bölgenin stratejik önemini belgeleyen taş hafızalardır.
1. Babakale’de Lale Devri ve Denizcilik Mirası
Ayvacık’ın en zengin çeşme grubu, Anadolu’nun en batı ucu olan Babakale’de bulunmaktadır. Bu eserler, III. Ahmed döneminde (Lale Devri) bölgeyi korsan saldırılarından korumak ve imar etmek için görevlendirilen Kaptan-ı Derya Kaymak Mustafa Paşa’nın mirasıdır,.
• Yalı (Liman) Çeşmesi: Babakale limanında yer alan bu anıtsal yapı, bölgenin en dikkat çekici çeşmesidir. Yaklaşık 4.30 x 4.70 metre boyutlarında olan çeşme, 1720'lerde inşa edilmiştir,. Çeşmenin en önemli işlevi, seferden dönen veya sefere çıkan Osmanlı denizcilerinin su ikmali yapmasını sağlamaktır; nitekim 18. yüzyıl sonlarına ait gravürlerde denizcilerin buradan varillerle su taşıdığı betimlenmiştir. Mermer ayna taşları üzerindeki selvi ağacı ve rozet motifleri, Lale Devri’nin zarif süsleme anlayışını yansıtır,.
• Çarşı (Meydan) Çeşmesi: Kalenin önündeki meydanda yer alan bu çeşme, H.1140 (M. 1727-1728) yılında yaptırılmıştır,. Üzerindeki mermer kitabede, şair Vehbî tarafından yazılan ve Mustafa Paşa’nın bölgeyi korsanlardan temizleyip halk için imar ettiğini anlatan manzum bir metin bulunur,.
• Kale İçindeki Çeşme: Babakale Kalesi’nin giriş holünün önünde, sur duvarına bitişik olarak inşa edilmiştir. Bugün harap durumda olsa da sivri kemerli yapısı ve tuğla örtülü su haznesi seçilebilmektedir.
• Ahmed Ağa Çeşmesi: Caminin doğusunda yer alan bu küçük çeşme, H.1151 (M. 1738-1739) yılında Tahmis Emini Ahmed Ağa tarafından yaptırılmıştır,. Mermer sövelerindeki selvi ağacı kabartmaları, yapının estetik değerini artırmaktadır.
• Diğer Çeşmeler: Köyde ayrıca, kitabesi olmayan ancak mimari üslubuyla 18. yüzyıla tarihlenen Hanım Çeşmesi ve Yukarı Çeşme gibi örnekler de mevcuttur,.
2. Tuzla’da Erken Osmanlı İzleri
Tuzla Köyü, I. Murad (Hüdavendigar) döneminde (14. yüzyıl) inşa edilen külliyesiyle erken Osmanlı mimarisinin bölgedeki temsilcisidir.
• Külliye Çeşmesi: Tuzla’daki Murat Hüdavendigar Külliyesi kapsamında, medrese ile ılıca yapısı arasında bir çeşme yer almaktadır. Yuvarlak kemerli olan bu yapı günümüzde harap durumdadır ve suyu akmamaktadır. Kitabesi bulunmasa da külliyenin diğer yapılarıyla (cami, medrese, hamam) çağdaş olduğu ve 14. yüzyılın ikinci yarısında yapıldığı düşünülmektedir,.
3. Antik Dönem Su Yapıları: Gülpınar
Ayvacık’ın su kültürü Osmanlı’dan çok daha eskiye, antik çağlara uzanır. Gülpınar’daki (antik Chryse) Apollon Smintheus Kutsal Alanı, doğrudan bir su kaynağının üzerine kurulmuştur.
• Nymphaion (Anıtsal Çeşme): Tapınağın yakın çevresinde, su depolarının batısında yer alan anıtsal bir çeşme binası (Nymphaion) tespit edilmiştir,. Bu yapı, antik çağda suyun hem fiziksel ihtiyaç hem de arınma ritüelleri için ne kadar önemli olduğunu göstermektedir.
• Su Depoları: Tapınağın su ihtiyacını karşılamak için Roma döneminde inşa edilen, kemerli ve moloz taş örgülü büyük su rezervuarları (sarnıçlar), bölgedeki gelişmiş su mühendisliğinin kanıtıdır.
Sonuç
Ayvacık’taki tarihi çeşmeler; Gülpınar’daki antik kutsal sulardan Tuzla’daki erken Osmanlı sadeliğine ve Babakale’deki Lale Devri’nin süslü denizci çeşmelerine kadar geniş bir yelpaze sunar. Özellikle Babakale’deki çeşmeler, üzerlerindeki selvi motifleri ve kitabeleriyle, Osmanlı’nın batı ucundaki estetik zevkini ve "su hayratı" geleneğini günümüze taşıyan en önemli belgelerdir

Kaynaklar :
 Tombul, M. (2015). Çanakkale Kültür Envanteri: Arkeolojik Yerleşim Alanları ve Sanat Tarihi Yapıları. İstanbul: Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları
•Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi. (2008). Ayvacık Değerleri Sempozyumu (29-30 Ağustos 2008). (Ed. A. Akdemir, O. Demircan, S. Yılmaz, T. Takaoğlu, E. Erginal). Çanakkale: ÇOMÜ Yayınları No: 87