Çanakkale'nin Çan ilçesi, Biga Yarımadası'nda (antik adıyla Troas) stratejik bir konumda yer almakta olup, Paleolitik dönemden günümüze kadar kesintisiz yerleşim izleri taşımaktadır.
Tarih Öncesi ve Antik Dönem
• Paleolitik Dönem: Bölgedeki ilk yaşam izleri Kazdağları eteklerinde, yaklaşık MÖ 10.000 ve öncesine kadar uzanmaktadır. Kalburcu köyü Höyücektepe mevkii Orta Paleolitik, Karlıköy Çalca (Taşlıtarla) ve Yayaköy Taştepe ise Epipaleolitik ve Paleolitik döneme ait çakmaktaşı alet ve yonga parçaları barındırmaktadır. Karlıköy, 60 dönümlük yayılımıyla Anadolu ve Ege dünyasının bu dönemdeki en büyük yerleşimlerinden biri olarak kabul edilir.
• Tunç Çağı: Hurmaköy Höyücektepe ve Sameteli Höyücek Tepe, MÖ 3000-2500 yıllarına tarihlenen Erken Tunç Çağı yerleşimleridir.
• Pers Dönemi (MÖ 6.-4. yy): Persler, Çanakkale Boğazı'ndan iç bölgelere giden yolları kontrol etmek için Çan çevresindeki dağlık alanlara kale yerleşimleri kurmuşlardır. Altıkulaç köyü, bölgedeki Pers egemenliğini kanıtlayan bir satraplık merkezi konumundadır.
• Altıkulaç (Çan) Lahti: 1999 yılında Altıkulaç Çingentepe Tümülüsü'nde bulunan, üzerinde av ve savaş sahneleri işlenmiş boyalı mermer lahit, Anadolu-Pers sanatının en önemli belgelerinden biridir. Lahit, MÖ 5. yüzyılın son çeyreğine tarihlenmektedir.
Türk ve Osmanlı Dönemi
• Karesi ve Osmanlı Hakimiyeti: Bölge 1303 yılında Karesi Beyliği'ne geçmiş, 1356'da ise Osmanlı Beyliği ile birleşmiştir.
• Mimari Eserler: Kumarlar Köyü Camii, 1905 yapımı olsa da mimari planı ve ahşap süslemeleriyle bölgenin en eski cami geleneklerini yansıtan, il genelindeki tek örnektir. Büyükpaşa Köyü Camii (1886) ve Issız Cuma Camii (Yenice sınırında ancak Çan ile ilişkili) bu dönemin diğer önemli yapılarıdır.
Önemli Arkeolojik Yerleşimler ve Kalıntılar
Çan ilçesinde tescillenmiş çok sayıda arkeolojik sit alanı bulunmaktadır:
• Kaleler ve Garnizonlar: Kocayayla Sapan Kalesi (12.-13. yy Bizans), Paşaköy Asarkale (MÖ 6.-5. yy), Yaykın Çaltepe (MÖ 5.-4. yy) ve Çomaklı Asartepe bölgedeki stratejik savunma noktalarıdır.
• Maden Ocakları: Antik çağda zengin maden yataklarına sahip olan ilçede; Bardakçılar Mortaş Tepe, Söğütalan Kıraçtepe ve Dondurma Arabakonağı bölgelerinde maden galerileri ve cüruflar tespit edilmiştir.
• Tümülüsler: Hurmaköy Musalı-Koca Tepe, Doğancılar Tümülüsü ve Sameteli Höyücek Tepe, Hellenistik ve Roma dönemlerine ait anıtsal mezar yapılarıdır.
• Kutsal Alanlar ve Kültler: Yayaköy Taştepe mevkisindeki yazıtlarda sağlık tanrısı Asklepios'un adına rastlanmış, bu da bölgede bir kült merkezinin varlığına işaret etmiştir. Dumanköy Kapanca mevkisinde ise kaya mezarları ve sunu çanakları bulunmaktadır.
Cumhuriyet Dönemi Yapıları
• Eğitim Yapıları: Erken Cumhuriyet döneminin eğitim seferberliğini yansıtan Karakoca gibi köylerdeki ilkokul binaları, yöresel kesme taş işçiliğiyle tescil edilmiştir.
Bu sayfa "Çanakkale Kültür Envanteri Arkeolojik Yerleşim Alanları ve Sanat Tarihi Yapıları Musa Tombul
https://canakkale.ktb.gov.tr/Eklenti/56256,canakkale-kultur-envanteripdf.pdf?0 "yararlanılarak hazırlanmıştır
Yorum Gönder
"Değerli ziyaretçimiz; Sarısıvat Kültür Rehberi'ne katkınız için teşekkürler. Yorumunuz, incelememizin ardından kısa süre içinde yayına alınacaktır."