🌍 DÜŞMAN GÖZÜYLE ÇANAKKALE
10 Soru 10 Cevap | Kategori 9: Düşman Tarafından Savaş (Güncellenmiş Son Versiyon)
Cevap: İngiliz, Fransız ve Anzak hatıratlarında Çanakkale genellikle "cehennem" olarak tanımlanır:
- Aşırı sıcak/susuzluk, bitmeyen sinekler, bitler, sıtma, dizanteri ve tifüs salgını.
- Siperlerin korkunç yakınlığı (4-10 metre) – birbirlerinin gözlerini görebilecek kadar.
- Türk askerine büyük saygı: "Cesur, inançlı, dürüst savaşçı" (gaz maskesi takmayı reddeden Anzaklar: "Türkler zehirli gaz kullanmaz").
- Anzaklar için ulusal bilinç doğuşu: "Çanakkale, Avustralya ve Yeni Zelanda'nın uluslaşma anı".
- Bir Anzak askeri: "Türkler barbar değil, asil ve dürüst savaşçılar."
- Bir Fransız generali: "Türk askeri yaralı Fransız'ı sararken gördüm – insanlık ölmemişti."
Cevap: İngiliz/İtilaf çekilmesinin nedenleri:
- 8-9 ay süren savaşta ilerleme kaydedilememesi (deniz zaferi sonrası kara tıkanıklığı).
- Ağır kayıplar (~250.000-300.000 İtilaf toplamı).
- Hastalıklar (dizanteri, tifüs, sıtma) savaş kayıplarından fazla ölüm getirdi.
- Kış şartları (soğuk, yağmur, çamur) dayanılmaz hale geldi.
- Mustafa Kemal'in savunması (Anafartalar, Conkbayırı) kırılamadı.
- Çekilme 19-20 Aralık 1915 (Anzak/Suvla) ve 9 Ocak 1916'da (Seddülbahir) tamamlandı – sessiz ve başarılı tahliye (az kayıpla).
Cevap: Evet, her iki taraftan esirler alındı:
- Türk esirler: Yaklaşık 20.000 Türk askeri esir düştü; Mısır, Kıbrıs ve İngiltere kamplarına gönderildi (çoğu iyi muamele gördü).
- İtilaf esirleri: Yaklaşık 5.000-7.000 İngiliz, Fransız, Anzak askeri esir alındı; Anadolu'da (Afyon, Balıkesir vb.) kamplarda tutuldu.
- Karşılıklı saygı örnekleri var (Türk esirlere mektup/fotoğraf gönderimi gibi).
Cevap: 25 Nisan 1915'te Arıburnu (Anzak Koyu) ve Seddülbahir'e büyük çıkarma yaptıkları için her yıl 25 Nisan'ı Anzak Günü (Anzac Day) olarak anarlar:
- Avustralya ve Yeni Zelanda'da ulusal yas ve anma günü (tatil).
- Şafak ayini (Anzak Koyu'nda güneş doğarken dua ve saygı duruşu).
- Çanakkale, bu iki ülkenin ulusal kimlik ve bağımsızlık bilincinin doğduğu yer olarak görülür.
- Türk yetkililer de törenlere katılır; barış ve dostluk vurgulanır.
Cevap: 1934'te Mustafa Kemal Atatürk, Gelibolu'da ölen Anzak askerlerinin annelerine hitaben şu ünlü sözleri söyledi (tam metin):
"Bu memleketin topraklarında kanlarını döken kahramanlar! Burada, dost bir vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükun içinde uyuyunuz. Sizler, Mehmetçiklerle yanyana koyun koyunasınız. Uzak diyarlardan evlatlarını harbe gönderen analar! Gözyaşlarınızı dindiriniz. Evlatlarınız bizim bağrımızdadır. Huzur içindedirler ve rahat uyuyacaklardır. Onlar bu topraklarda canlarını verdikten sonra, artık bizim evlatlarımız olmuşlardır."
Bu mektup, birçok Anzak ailesinin acısını hafifletti; bir Avustralyalı anne cevaben: "Yavrularımızın huzurunda dinlendiğinden kuşkumuz kalmadı... Ata diye hitap etmek istiyoruz."
Cevap: İtilaf tarafında çok çeşitli milletlerden askerler vardı (sömürge birlikleri dahil):
- Birleşik Krallık: İngiliz, İskoç, Galli, İrlandalı
- Fransa: Fransız askerleri
- Anzaklar: Avustralya ve Yeni Zelanda
- Kanada, Newfoundland
- Hindistan: Gurkha'lar ve diğer sömürge birlikleri
- Afrika: Senegalli, Cezayirli, Faslı, Tunuslu (Fransız sömürgeleri)
Bu çeşitlilik, savaşın küresel niteliğini gösterir; birçok sömürge askeri Avrupa efendileri için savaştı.
Cevap: Resmi rakamlara göre (CWGC ve İngiliz kaynakları):
- İngiliz/Commonwealth (Britanya + dominions): ~115.000-213.000 toplam kayıp (ölü ~29.500-43.000, yaralı ve kayıp dahil).
- Fransız: ~27.000-47.000 kayıp (10.000-12.000 ölü).
- Anzak (Avustralya + Yeni Zelanda): ~36.000 kayıp (8.000-11.000 ölü).
- Toplam İtilaf kaybı: ~250.000-300.000 (hastalıklar büyük rol oynadı).
- Türk tarafı: ~250.000-300.000 kayıp (~57.000 şehit).
Cevap: Winston Churchill, 1915'te İngiliz Deniz Bakanı (First Lord of the Admiralty) idi:
- Çanakkale harekâtının en büyük savunucusu ve baş mimarıydı ("Osmanlı en zayıf halka" diye gördü).
- Başarısızlık sonrası (deniz yenilgisi ve kara tıkanıklığı) ağır eleştirildi; istifa etmek zorunda kaldı (1915 sonu).
- Anılarında Çanakkale'yi "hayatımın en büyük pişmanlığı" olarak nitelendirdi; "Allah'la savaştık" gibi ifadeler halk arasında dolaşsa da doğrudan Churchill'e atfedilen kesin bir söz değil – daha çok "stratejik hata" olarak kabul eder.
- Bu yenilgi kariyerini geçici olarak gölgeledi ama sonra toparlandı.
Cevap: Yabancı anıtlar Gelibolu Yarımadası'nda:
- Lone Pine Anıtı (Avustralya, Arıburnu bölgesi)
- Chunuk Bair Anıtı (Yeni Zelanda, Conkbayırı)
- The Nek ve Kanlısırt Anıtları (Avustralya)
- Fransız Anıtı ve Mezarlığı (Seddülbahir yakınında)
- İngiliz/Commonwealth mezarlıkları (Alçıtepe, Kilye, Morto Koyu vb.)
CWGC tarafından korunur; her yıl Anzak Günü'nde tören yapılır.
Cevap: Yabancı aileler büyük acı yaşadı:
- Binlerce İngiliz, Fransız, Avustralyalı/Yeni Zelandalı aile evlatlarını kaybetti.
- Çoğu aile mezarı ziyaret edemedi (uzaklık, maliyet).
- Anzak aileleri için Çanakkale "kutsal hac yeri" oldu; 25 Nisan törenleri aileleri birleştirir.
- Atatürk'ün 1934 mektubu birçok ailenin acısını hafifletti; "Evlatlarınız bizim bağrımızdadır" sözü teselli kaynağı oldu.
- Bir Avustralyalı anne: "Gözyaşlarımız dindi... Ata'ya şükran borçluyuz."
Yorum Gönder
"Değerli ziyaretçimiz; Sarısıvat Kültür Rehberi'ne katkınız için teşekkürler. Yorumunuz, incelememizin ardından kısa süre içinde yayına alınacaktır."