Bizzat Tanıklık Edenden: Hüseyin Aşkı'ın Notu
Ben Hüseyin Aşkı (1957 doğumlu). Çalışma hayatıma 1980 yılında Çanakkale'mizin en köklü agro-sanayi kuruluşlarından biri olan Yurttaş Kepez Konserve Fabrikası'nda Ziraat Teknisyeni olarak adım attım. Tesis kapandıktan sonra görevim gereği kamu kurumlarında saha çalışmalarımı sürdürdüm. Yıllar boyunca Çanakkale il genelinde ve ilçelerinde tarladan fabrikaya üretim çarklarının nasıl döndüğüne bizzat şahit oldum. Zaman içerisinde bu fabrikaların bazılarının bacalarının söndüğünü, üretimini durdurduğunu da kendi gözlerimle gördüm.
Bu yazıda, çalıştığım, ziyaret ettiğim ve kapanışlarına bizzat tanıklık ettiğim 25 özellikli Çanakkale fabrikasını iki ana dönem altında derledim: 2000 yılından önce kapanan fabrikalar ve 2000 yılından sonra kapanan fabrikalar. Ayrıca bu tesisler arasında yer alan ve doğrudan kamu sermayesi/fonları ile kurulan 6 stratejik kamu kuruluşunu da özel olarak belirttim.
1. Çanakkale'nin Üretim Hafızası ve Kamu Kaynaklı Tesisler
1980'li yıllarda Kepez Konserve'de görev yaparken, yaz aylarında üretici köylünün getirdiği tonlarca domatesin, sebzenin nasıl işlendiğini, dev buhar kazanlarının aralıksız nasıl çalıştığını dün gibi hatırlıyorum. O yıllarda Çanakkale sadece tarım kenti değil; çiftçisiyle, işçisiyle, nakliyecisiyle tarladaki ürünü katma değere dönüştüren canlı bir agro-sanayi merkeziydi. Kepez Konserve'den çıkıp il geneline yayıldığım saha görevlerimde, Biga'dan Yenice'ye, Ezine'den Eceabat'a kadar ilimizin dört bir yanındaki sanayi tesislerini ziyaret ettim.
Çanakkale sanayileşme tarihinde devlet teşvikleri ve kamu kaynaklı yatırımlar belirleyici bir rol oynamıştır. İlimizde faaliyet gösterip sonradan kapanan tesisler içerisinde özellikle 6 fabrika kamu kaynaklı (Devlet / KİT / Kamu İştirakli) yatırımlar olarak öne çıkmaktadır:
- Yurttaş Kepez Konserve Fabrikası (Kamu / Köylü Ortaklığı sermayeli kırsal kalkınma tesisi)
- TSEK Çan Peynir ve Tereyağı Fabrikası (Kamu / TSEK iştirakli süt ürünleri tesisi)
- Ayvacık Çevre Ürünleri Değer. Turizm San. A.Ş. (Kamu destekli / bölgesel altyapı ve ambalaj tesisi)
- Tekel Şarap ve Kanyak Fabrikası (Kamu / TEKEL KİT işletmesi)
- Sümer Holding Çanakkale Sentetik Deri İşletmesi (Kamu / Sümerbank - Sümer Holding KİT işletmesi)
- Petkim Petrokimya Holding Çanakkale Plastik İşleme Fabrikası (Kamu / Petkim KİT işletmesi)
2. 2000 Yılından Önce Kapanan Fabrikalar (11 Fabrika)
2000 yılından önce faaliyetine son verilmiş olan, bizzat bildiğim ve çalıştığını gördüğüm 11 fabrika şunlardır:
| Fabrika Unvanı | Bulunduğu İlçe / Adres | Üretim Konusu |
|---|---|---|
| Yurttaş Kepez Konserve Fabrikası Kamu Kaynaklı | Merkez (Kepez Köyü) | Salça, Hazır Yemek, Balık Konservesi, Yoğurt, Sebze Konservesi, Marmelat |
| AKFA Konserve Fabrikası | Merkez (Atatürk Caddesi) | Domates Salçası |
| Sancak Ziraat Salça Fabrikası | Merkez (Çanakkale-Balıkesir Yolu) | Domates Salçası |
| Muhtaroğlu Meşrubat Sanayi A.Ş. | Merkez (Atatürk Caddesi) | Çanka Gazozu ve Meşrubat |
| Ufuk Tarım Mamülleri Sanayi A.Ş. | Merkez (Balıkesir Yolu 4. km) | Un, Yem, İrmik |
| Truva Deri ve Giyim Sanayi A.Ş. | Merkez (Balıkesir Yolu 5. km) | Napa, Zig İmalatı, Kürk-Süet İmalatı |
| Fide Konserve Sanayi ve Ticaret A.Ş. | Lapseki (Çanakkale Yolu) | Sebze Konserve, Hazır Yemek, Turşu, Salça |
| Çelikel Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. | Ezine (Akköy) | Tuğla ve Kiremit |
| TSEK Çan Peynir ve Tereyağı Fabrikası Müd. Kamu Kaynaklı | Çan (Biga Yolu Üzeri) | Süt ve Süt Ürünleri |
| Gülpınar Tarım Ürünleri A.Ş. | Ayvacık (Gülpınar Köyü) | Zeytinyağı |
| Ayvacık Çevre Ürünleri Değer. Turizm San. A.Ş. Kamu Kaynaklı | Ayvacık (Eski Ezine Yolu) | Teneke Kutu Ambalajı |
3. 2000 Yılından Sonra Kapanan Fabrikalar (14 Fabrika)
2000 yılından sonra yaşanan sektörel dönüşümler, ekonomik krizler ve küresel piyasa koşulları sonucu kapanan 14 stratejik tesis:
| Fabrika Unvanı | Bulunduğu İlçe / Adres | Üretim Konusu |
|---|---|---|
| Tekel Şarap ve Kanyak Fabrikası (MEY A.Ş.) Kamu Kaynaklı | Merkez (Atatürk Caddesi) | Kanyak, Brendi, Şıra |
| Sümer Holding Çanakkale Sentetik Deri İşletmesi Kamu Kaynaklı | Merkez (Cevatpaşa Mahallesi) | Branda, Çadır Malzemesi, Oto Döşeme, Meşin |
| Petkim Petrokimya Holding Çanakkale Plastik İşleme Fabrikası Kamu Kaynaklı | Merkez (Atatürk Caddesi) | Ağır Hizmet Torbası, Sera ve Ambalaj Malzemesi |
| Trutaş Truva Gıda Sanayi Tarım İşl. ve Tic. A.Ş. | Merkez (Balıkesir Karayolu) | Kurutulmuş Sebze, Reçel, Salça, Haşlanmış Bakliyat |
| Kepez Un Çanakkale Un Sanayi A.Ş. | Merkez (Kepez Köyü) | Un ve Kepek |
| Kale Un Sanayi ve Ticaret A.Ş. | Merkez (Balıkesir Yolu 2. km) | Un ve Kepek |
| Yenice Gıda Sanayi A.Ş. | Yenice (Armutlu Koru) | Kurutulmuş Sebze ve Dondurulmuş Gıda |
| Yenice Tekstil ve Konfeksiyon San. ve Tic. Ltd. Şti. | Yenice (Balıkesir Yolu Altı) | Uzun Kollu Triko Kazak İmalatı |
| Özgıda Salça ve Konserve San. ve Tic. A.Ş. | Bayramiç (Yahşieli Köyü) | Domates Salçası |
| Kazdağ Gıda ve Orman Ürünleri A.Ş. | Bayramiç (Ezine Asfaltı Üzeri) | Ahşap Kereste ve Orman Ürünleri |
| Pınar Konservecilik A.Ş. | Ezine (Pınarbaşı Köyü) | Domates Salçası |
| Marsan Marmara Gıda Maddeleri İmalat A.Ş. | Eceabat (Yalova Köyü Boyacıburnu) | İşlenmiş Deniz Ürünleri, Midye |
| Ebatex Tekstil Sanayi ve Ticaret A.Ş. | Eceabat (Maydos Ovası) | Slip, Pijama İmalatı |
| Tam Yem Sanayi ve Ticaret A.Ş. | Biga (Güvemalan Köyü) | Hayvan Yemi |
4. Sanayideki Dönüşümün Tarımsal ve Sosyo-Ekonomik Yansımaları
Zaman içerisinde gerçekleşen bu sektörel değişimler, Çanakkale'nin geleneksel tarım ve üretim yapısında çeşitli dönüşümleri de beraberinde getirmiştir:
- Bağcılık ve Geleneksel Tarım: Tekel Kanyak Fabrikası gibi tesislerin üretim biçimlerinin değişmesiyle birlikte, Çanakkale ve Bozcaada genelindeki bağ alanları ve ürün desenleri zamanla farklı tarımsal yönelimlere evrilmiştir.
- Gıda Sanayisi ve Üretici İlişkisi: Kepez ve AKFA Konserve gibi köklü gıda tesislerinin kapanması, domates ve sebze üreticilerinin pazarlama ve satış kanallarını zamanla alternatif özel sektör dinamiklerine kaydırmıştır.
- İstihdam ve Sanayi Yapısı: Sümerbank ve Petkim gibi kamu yatırımlarının işlevini tamamlaması, kent merkezindeki sanayi istihdamının zaman içinde Organize Sanayi Bölgelerine (OSB) ve yeni hizmet sektörlerine kaymasına zemin hazırlamıştır.
5. Son Söz
1980 yılında Kepez Konserve'de ziraat teknisyeni olarak adım attığım çalışma hayatım boyunca, Çanakkale'mizin üretim potansiyeline ve sanayi yapısının tarihsel gelişimine yakından tanıklık ettim. Bu 25 fabrikalık envanter; Çanakkale'nin geçmişteki üretim kültürünü, çiftçimizin ve işçimizin değerli emeğini hatırda tutmak adına hazırlanmış tarihsel bir kayıttır.
Geçmişten günümüze Çanakkale'ye değer katan tüm emekçilere ve müteşebbislere saygıyla...
Bu çalışma ve hazırlanan fabrika envanteri; kesinlikle herhangi bir kurumu, kişiyi veya dönemin yönetimlerini eleştirmek ya da olumsuz bir değerlendirmede bulunmak amacıyla oluşturulmamıştır. Temel gayemiz; Çanakkale’mizin geçmişteki sanayi ve üretim birikimini kayıt altına almak, kent hafızasını yaşatmak, araştırmacılara, öğrencilere ve yerel tarih meraklılarına sahih ve tarafsız bir kaynak sunmaktır.
İktisadi hayatın doğal seyri gereği bazı tesisler zamanla işlevini tamamlayarak kapanırken, yerlerini yeni yatırımlara bırakırlar. Nitekim Çanakkale'mizde de Organize Sanayi Bölgelerinde (OSB) bugün pek çok yeni ve modern fabrika faaliyete geçmiş olup ilimiz üretmeye ve gelişmeye güçlü bir şekilde devam etmektedir.
Hüseyin AŞKI (1957 Doğumlu)
Yayın Tarihi : 16 Kasım 2026
Bu araştırma ve sanayi envanteri, aşağıdaki temel kaynaklardan yararlanılarak genel bir derleme niteliğinde hazırlanmıştır:
- Hüseyin Aşkın (1980 Kepez Konserve Ziraat Teknisyeni) kişisel saha gözlemleri, anıları ve çalışma notları.
- 2000 Yılı İl Ekonomik Raporları.
- Çanakkale Ticaret ve Sanayi Odası (ÇTSO) yayınları, Özelleştirme İdaresi verileri ve yerel basın arşivleri.
Bu sitede yayımlanan özgün yazılar, araştırmalar, saha çalışmaları, fotoğraflar ve diğer içerikler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında telif hakkı korumasına tabidir.
İçeriklerin tamamının veya özgün niteliğini taşıyan önemli bölümlerinin, eser sahibinin izni olmaksızın kopyalanması, çoğaltılması ve başka internet sitelerinde veya dijital platformlarda yayımlanması yasaktır.
Kaynak gösterilerek yapılacak kısa alıntılarda sarisivat.com adresine aktif bağlantı verilmesi gerekmektedir. Kaynak gösterilmesi, içeriklerin tamamının veya önemli bölümlerinin izinsiz kullanılmasına izin vermez.
Telif hakkı ihlallerinde Google DMCA başvuruları dâhil olmak üzere yasal haklarımız saklıdır.

Yorum Gönder
"Değerli ziyaretçimiz; Sarısıvat Kültür Rehberi'ne katkınız için teşekkürler. Yorumunuz, incelememizin ardından kısa süre içinde yayına alınacaktır."